سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَه ...

ترجمه ي تحت اللفظي مسجدالاقصي  ، "مسجد دور تر " است .

اكثر مفسران نيز گفته اند كه منظور از آن،  مسجدي است كه در حوزه ي عبادتگاه بيت المقدس ساخته شده است .

ملا حسين كاشفي از مفسران قرآن نيز در تفسير اين لغت مي گويد :« مسجد دور تر از اهل مكه »

با دقت در اين كلام چنين بر مي آيد كه اقصي را به معني دور تر با مستتر شدن جمله ي (از اهل مكه) در نظر گرفته است . كه البته با توجه به مقياس حركت وسايل نقليه و معيار مسافت هاي آن زمان و محدود بودن تعداد مساجد روي زمين، در حقيقت مسجد بيت المقدس دورترين مسجد نسبت به مسجدالحرام (درمكه) بوده است ، به شرحي كه ابوبكر عتيق نيشابوري در حديث معراج مي گويد ، طي كردن مسافت بين مكه و بيت المقدس در آن زمان يك ماه طول مي انجاميد.

نظريه ي ديگر در وجه تسميه مسجدالاقصي به لسان قرآن از توجه به جنبه تركيب  نحوي آيه است : چرا در آيه ي مباركه، كلمات "المسجد" و "الاقصي" هر دو با "ال" ذكر شده اند ؟ اگر "ال" را در مسجد،  ال معرفه و تعريف  بگيريم اينطور نتيجه گرفته خواهد شد كه اين مسجد قبلا در قرآن مورد گفتگو قرار گرفته و از نظر گوينده يا شنونده و به طور كلي در ميان مردم در زمان نزول قرآن معروف بوده است و كلمه ي مسجد گر چه لغت عربي است ولي چون قبل از اسلام متداول نبوده بنا بر اين به همان معني عام خود يعني سجده گاه معهود تلقي مي گردد و مي دانيم كه در صدر اسلام و در زمان نزول اين آيه چنين محل سجده و عبادتي دور از مسجدالحرام كه در ميان مردم زمان معروف و شناخته شده بود همان عبادتگاه بيت المقدس بوده است .

ثانيا قابل توجه است در حالي كه در نقاط ديگر قرآن در يك بيان عام از اين محل با كلمه "مقدس" تعبير و ياد شده است ولي در اينجا با لغت خاصي كه حاكي از يك بعد مكاني است توصيف و بيان شده است.

به نظر مي رسد كه علت بيان مسجد را در اين آيه با صفت اقصي بايد در رابطه با جمله "اسري بعبده" جستجو كرد زيرا هدف نشان دادن و مجسم ساختن اهميت و عظمت حركت پيغمبر (ص) در آن سير شبانه بوده است كه در معيار سنجش هاي زماني و مكاني بشر ،امر خارق العاده اي مي باشد به همين دليل  مثلا به جاي جمله ي " من المسجدالحرام  الي المسجدالمقدس الذي باركنا حوله ..." كه در رابطه با نحوه ي بيان قرآن در ساير نقاط عادي به نظر مي رسد فرموده است :" من المسجدالاحرام الي المسجدالاقصي الذي باركنا ... "

به هر حال آنچه امروز به طور عيني به نام مسجدالاقصي مشهود است مسجدي است كه در شهر بيت المقدس و در جنوب حرم شريف واقع است كه البته در بيان قرآن و حتي دربيان مردمان، منظور از مسجدالاقصي تنها  ساختمان اصلي مسجد نيست بلكه منظور حتي صحن حرم الشريف و مجموعه ي اماكن مقدسه واقع در آن نيز مي باشد .

   شعراي ايراني نيز در اشعار خود براي ارائه معياري جهت ابراز تقدس و عظمت معنوي،  به مسجدالاقصي تمسك جسته اند :

 بگردانم ز بيت الله قبله         به بيت المقدس و محراب قبله             خاقاني

آستان حضرتش را از شرف     صخره و محراب اقصي ديده ام             خاقاني

چو مرغي از مدينه پر بريده     به اقصي الغايت اقصي رسيده            نظامي