به بهانه ی سالروز انتفاضه اول در نهم دسامبر ۱۹۸۷
انتفاضه واژه اي است كه از سال 1987 (1366 ه.ش) وارد واژگان انقلابي، سياسي مصطلح روزمره شده است. تا پيش از اين زمان لفظ انتفاضه فقط در كتابهاي لغت مشهود بود ولي با خيزش توده هاي مسلمان فلسطين و استمرار آن، امروز شايد كمتر كسي باشد كه نسبت به انتفاضه (قيام اسلامي فلسطين) بي اطلاع باشد.

انتفاضه از نظر لغوي يعني جنبش و لرزش و حركتي كه همراه با نيرو و سرعت باشد. انتفاضه الشعب: يعني جنبش و قيام مردمي.
نظر سياسي و اجتماعي انتفاضه يا قيام عبارتست از رفتار و عملكرد معترضانه و شجاعانه مستمر مردم غير مسلح فلسطين در قبال رژيم اسراييل. بديهي است كه عامل تعيين كننده انتفاضه متكي به حضور آگاهانه و عملي مردم است و اگر نقش مردم را از قيام حذف نماييم، قيام عملا" مفهومي نداشته و در واقعيت به منصه ظهور نخواهد رسيد. قيام) انتفاضه) و انقلاب از نظر مفهومي دو واژه نزديك به هم هستند مقدمه هر انقلابي قيام مي باشد. فلسطينيان معترض و خشمگين نسبت به نيروهاي اشغالگر، در مقابله با صهيونيست ها از سنگ استفاده مي كردند و با پرتاب سنگ به طرف اشغالگران از خودشان دفاع مي كردند به اين جهت از انتفاضه به عنوان انقلاب سنگ نيز ياد شده است.
 انتفاضه داراي دو ويژگي اصلي است: مردمي بودن و اسلامي بودن
انتفاضه حركت مردمي بود كه مي خواستند هويت و شخصيت از دست رفته خود را باز يابند.

 
انتفاضه توانست چند محور اساسي را در تحولات فلسطين ايجاد كند:

1-      ميدان مبارزه با اشغالگران را پس از سالها بار ديگر به داخل سرزمينهاي اشغالي هدايت كند و اين درحالي بود كه تعيين سرنوشت مردم فلسطين در مذاكرات ديپلماتيك پشت درهاي بسته توسط ديپلمات هاي عربي و غربي خارج از اراضي اشغالي رقم مي خورد.
2-       انتفاضه سبب شد عنصر فلسطيني را در موضعي قرار دهد كه ديگر نه تنها حكم طرف مغلوب را نداشته باشد، بلكه در بسياري از مقاطع شرايط خاصي را به دشمن خود تحميل كند.
3-      انتفاضه همچنين به گروههاي فلسطيني خارج از سرزمينهاي اشغالي نيز اعتبار بخشيد. به عنوان مثال ساف را از بن بستي كه در آن درگير بود نجات بخشيد.

انتفاضه باعث شد كه صهيونيست ها در موضع دفاعي قرار بگيرند و براي خاموش كردن انتفاضه به سازمان آزاديبخش فلسطين امتياز بدهند. در واقع يكي از علل پيشرفت اوليه روند سازش در خاورميانه و امضاء توافق اوليه بين ساف و اسراييل، خطرات انتفاضه و گسترش قيام فلسطيني هاي مناطق اشغالي بود.

علل و پيش زمينه هاي انتفاضه:
1-  پيروزي انقلاب اسلامي ايران: وقوع انقلاب اسلامي ايران، نقش مهمي در تقويت و گسترش بيداري و خيزش اسلامي در كشورهاي اسلامي داشته و همواره انقلاب ايران به عنوان الگويي موفق از جنبش اسلامي مطرح بوده است.
رهبر جهاد اسلامي فلسطين در اين رابطه مي گويد: "هيچ چيز به اندازه انقلاب امام خميني (ره) نتوانست ملت فلسطين را به هيجان آورد و احساسات آنها را برانگيزد و اميد را در دلهايشان زنده كند. با پيروزي انقلاب اسلامي ايران ما به خود آمديم و دريافتيم كه آمريكا و اسراييل نيز قابل شكست هستند. ما فهميديم كه با الهام از دين اسلام مي توانيم معجزه بسازيم و از اين رو ملت مجاهدمان در فلسطين انقلاب اسلامي و جمهوري اسلامي را به ديده تقدير مي نگرند و امام خميني را از رهبران جاويد تاريخ اسلام مي دانند."
 نقش امام خميني در نهضت فلسطين دو اثر مهم به همراه داشت: "اول هدايت قيام به سمت انگيزه هاي اسامي و ديگري حمايت مسلمانان انقلابي جهان از اين نهضت.
2-  دومين عامل كه در وقوع انتفاضه مؤثر بود، نااميدي مردم ساكن در مناطق اشغالي از اقدام سازمانها و گروههاي فلسطيني خارج از اين نقاط به ويژه نااميدي از سازمان آزاديبخش فلسطين به عنوان شاخص ترين نيروهاي مبارز فلسطيني تا اين زمان.
3-  نااميدي مردم فلسطين از دولتهاي عرب منطقه براي اقدام مستقيم: شكست اعراب در طول جنگ هاي اعراب و اسراييل از يك سو و تحولات سياسي از سال 1982، تا كنفرانس سران امان در نوامبر 1987، فلسطيني ها را بسوي نااميدي بيشتري سوق داد.

4- عمليات حزب الله در لبنان در سال 1982: حمله اسراييل در 6 ژوئن 1982 به جنوب لبنان موجب شكل گيري و بروز يك مقاومت مردمي در مقابل ارتش اسراييل شد و سازمانهاي اسلامي- مردمي از متن مردم جوشيد. اين سازمانها كه دست به عمليات شهادت طلبانه انفجار، عليه مقر تفنگداران آمريكا و فرانسه زده با تمسك به عمليات نامنظم چريكي براي ارتش اسراييل دردسر زيادي ايجاد كردند، به سرعت مورد توجه مسلمانان اراضي اشغالي فلسطين قرار گرفتند. عمليات مقاومت اسلامي در لبنان، موجب خروج آمريكا و نيروهاي چند مليتي از لبنان شد؛ از سوي ديگر ادامه عمليات مقاومت اسلامي در لبنان موجب شد نيروهاي صهيونيستي در سال 64 از بيروت به صيدا و از صيدا به نوار ساحلي عقب نشيني كنند. تمام اين عمليات به عنوان جرقه هاي اميدي بود كه در دل مردم فلسطيني ساكن در نقاط اشغالي دميد.

5- سياستهاي سركوبگرانه اسراييل: فشار رژيم صهيونيستي مبني بر تحقير فلسطيني ها به عنوان شهروندان درجه 2، تبعيد و اخراج آنها، ضرب و شتم و تخريب خانه ها و … جملگي نيروهاي متراكمي بود كه فلسطيني ها را به واكنش فرا مي خواند. سياستهاي اسراييل در از بين بردن هويت اسلامي – عربي فلسطين و تثبيت ماهيت صهيونيستي در اين سرزمين نيز يكي ديگر از عوامل مؤثر در شكل گيري انتفاضه بود.
 
 

يكي از ويژگيهاي اصلي اين حركت (انتفاضه) اسلامي بودن آن مي باشد به اين جهت تقويت و رشد جريان اسلام گرايي در مقابل افول جريانهاي چپ و ملي در دهه 70 و 80 را مورد بررسي قرار مي دهيم.

گسترش موج اسلام خواهي

در سالهاي قبل از شکل گیری انتفاضه شاهد پيدايش سازمانها و گروههاي متعددي بوديم كه شعار اسلام را در دست دارند كه دامنه فعاليت پاره اي از اين سازمانها و گروهها به كار تبليغ محدود مي شد مانند "جماعه التبليغ و الدعوه " اين گروه از انجام هر گونه فعاليت سياسي خودداري كرده و به تبليغ در مسجدها و مكانهاي عمومي بسنده مي كند. آنچه حائز اهميت است گسترش موج اسلامخواهي در دهه 1970 و 1980 مي باشد كه نمونه بارز آن چند برابر شدن مسجدها در سرزمين هاي اشغالي، پس از 1967، از پديدهاي اجتماعي اوج گيري جريان اسلامي است. براساس آمار موجود، در سالهاي اخير، تعداد مسجدها در كرانه باختري از 400 مسجد در سال 1967 به 750 مسجد در سال 1987 افزايش پيدا كرده است. همچنين در نوار غزه پيش از 600 مسجد وجود دارد در حالي كه 20 سال پيش تعداد آن از 200 مسجد تجاوز نمي كرد.
بسياري از تظاهرات سياسي از مسجدها آغاز گشت . افزايش تعداد مسجدها تنها پديده اجتماعي تغذيه كننده جو مذهبي نبود بلكه در سالهاي اخير همانطور كه گفته شد آنچه به نام "الروابط الاسلاميه" (جمعيتهاي اسلامي) خوانده مي شود رو به فزوني و گسترش نهاد.

سال 1986 و 1987 سال اسلام مجاهد در فلسطين بود؛ سالي كه با خون پاك و طاهر اسلامي زمينه را براي انتفاضه آماده ساخت. روز 1987.10.16 اولين شعله انتفاضه را برافروخت آن هنگام كه يك هسته از فداييان جهاد اسلامي با نيروهاي اطلاعاتي دشمن درگير شد و در خلال اين درگيري چهار نفر از بهترين جنگجويان جهاد اسلامي به شهادت رسيد و تعداد زيايد از افسران و سربازان دشمن كشته و مجروح شدند.
به اين ترتيب با شكست و ناكامي جريانهاي چپ و ملي و سرخوردگي ملت مظلوم فلسطين از اين سازمانها و همچنين دولتهاي عرب، راه را براي يك ايدئولوژي تازه تر همواره شد و اسلام سياسي مورد توجه و اقبال مبارزان و عموم مردم قرار گرفت.
به هر حال اگر چه قيام عمومي در مناطق اشغالي از 1987 تا 1993 (تشكيل حكومت خودگردان فلسطين) استمرار داشته است و پس از آن از شدت قيام عمومي تا حدودي كاسته شد اما انتفاضه ملت فلسطين هيچگاه خاموش نگشت و بدنبال آن بارها و بارها در مناطق اشغالي اعتصاب و شورش تظاهرات جهت مقابله با صهيونيست ها رخ داد. و سازمانهايي مثل جهاد اسلامي، حماس و … فلسطين ضمن دعوت مردم به ادامه انتفاضه، با عمليات شهادت طلبانه آتش مبارزه را گرم نگه مي دارند و گروهي از جهادگران فلسطيني را اميد بر آن است كه انتفاضه بتواند حقوق از دست رفته ملت فلسطين را به آنها بازگرداند.